Vrede is niet alleen de afwezigheid van conflict, maar ook de aanwezigheid van gerechtigheid. Een ‘namaakvrede’ ontstaat wanneer mensen zoet worden gehouden of zo worden verdrukt dat alles rustig lijkt. Maar er is geen sprake van echte vrede tot er gerechtigheid, herstel en vergeving is. Vrede stichten is niet passief. Het is het actief verstoren van ongerechtigheid zonder zelf onrecht te gebruiken, het kwaad ontwapenen zonder degene die de wapens draagt te vernietigen, het vinden van een derde weg die noch vechten noch vluchten is maar het moeizame zoeken naar verzoening en gerechtigheid. Een revolutie van liefde groot genoeg om zowel de verdrukte als de verdrukker te bevrijden.
Vrede heeft te maken met het moment waarop je in het gezicht van je verdrukker jezelf herkent. En in zijn handen je eigen handen. Vrede begint klein. Mattheüs 18 biedt een stappenplan hoe we mensen kunnen benaderen die ons pijn hebben gedaan. Allereerst zouden we met hen moeten praten, rechtstreeks, niet achter hun rug om of zonder te luisteren naar wat zij te zeggen hebben. Veel gemeenschappen die al een tijdje meegaan noemen het creëren van een omgeving waarin mensen conflicten niet vermijden maar eerlijk met elkaar praten één van de belangrijkste eigenschappen van een gezonde gemeenschap. Benedictus van Nursia spreekt in zijn Regel over het dodelijke gif van het ‘mopperen’, de negativiteit en tweedracht die een gemeenschap kan infecteren en de liefde aantast als een schimmel.
Vrede stichten begint met wat we kunnen veranderen – onszelf. Maar het gaat verder. We zijn geroepen vredestichters te zijn in een wereld van geweld. Dat betekent het creatief verstoren van ongerechtigheid, in onze straten en wereld. Deze vrede is geworteld in de geweldloosheid van het kruis, waar we een Redder zien die zijn vijanden zoveel liefhad dat hij voor hen stierf.
Vaak is vrede niet onze eerste impuls, daarom moeten we het cultiveren en in ons laten groeien. Zelfs Jezus’ belangrijkste discipel, Petrus, grijpt naar zijn zwaard wanneer de soldaten op Jezus afkomen. Jezus’ reactie is briljant: hij geeft Petrus een uitbrander en geneest de gewonde vervolger om vervolgens zelf weggesleept en gekruisigd te worden. Als er ooit een reden was voor ‘gerechtvaardigde oorlog’ of gerechtvaardigd geweld, dan had Petrus die. Maar Jezus wijst hem terecht.
De vroege christenen zeiden: “Toen Jezus Petrus ontwapende, ontwapende hij elke christen.” Ze volgden de weg van de Prins van Vrede zelfs tot aan de dood, hun vijand liefhebbend en zegenend. Het lijkt geen goede manier om een koninkrijk te vestigen, maar de smalle weg leidt tot het leven. Ongetwijfeld lijkt het niet altijd te ‘werken’. Uiteindelijk gaat het om de vraag: wat lijkt het meest op Jezus? Want we zijn niet geroepen om succesvol te zijn, maar om trouw te zijn aan de weg van het kruis. Die weg leek niet te werken op Goede Vrijdag. Maar de belofte is dat Paaszondag eraan komt. Uiteindelijk wint de Liefde.
‘Common Prayer: A liturgy for ordinary radicals’ (2015), door Shane Claiborne, Jonathan Wilson-Hartgrove, Enuma Okoro. Vertaling: Margriet Bos.