Vorig jaar voelde ik me geïnspireerd om op deze pagina’s het verhaal te delen van een Russische vluchteling die binnen de muren van ons huis geloof in God vond. Destijds dacht ik dat zulke verhalen moesten eindigen met licht, hoop en een nieuw begin. Dit jaar had ik weer een soortgelijk verhaal. Ik keek er al naar uit om het verhaal van een man die we hadden kunnen helpen met jullie te delen. Maar deze keer was er geen happy end. Want onlangs vernamen we dat onze vriend niet meer onder ons is.
Artyom was enkele jaren geleden uit Rusland gevlucht en zwierf door Europa, in de hoop een land te vinden waar zijn recht om een vrij man te zijn en geen instrument in handen van een crimineel regime te worden, niet zou worden betwist. Als werkende, jonge en levendige man had hij een bijdrage kunnen leveren aan elke samenleving. Maar dat is niet gebeurd. Onze vriend Artyom stierf in een Spaans ziekenhuis na een aantal verschrikkelijke weken van intense pijn en onzekerheid over hoe hij als illegale immigrant medische zorg kon krijgen.
Geboorterecht
Zijn dood schokte me tot in het diepst van mijn ziel en zette me aan het denken: is vrijheid zo’n hoge prijs waard? En wat is vrijheid eigenlijk? Is het een grondrecht of een voorrecht? In theorie lijkt het antwoord voor de hand te liggen. Het is een recht, en nog wel een onvoorwaardelijk recht. Want kan men zich een menselijk leven zonder vrijheid voorstellen?! Dat is net zo onmogelijk als een leven zonder lucht. Maar de realiteit laat hardnekkig iets anders zien. Voor sommigen is vrijheid vanzelfsprekend, iets wat ze standaard krijgen. Voor anderen is het een pad door gesloten deuren, met onmenselijke wetten die de ruimte tot het uiterste beperken. En dan besef je dat vrijheid vaak een voorrecht is, dat niet voor iedereen beschikbaar is.
Maar als we dit als norm accepteren, ontnemen we vrijheid haar ware betekenis. Een recht is iets dat niet afhankelijk is van iemands wil. Het wordt niet gegeven of afgenomen; het behoort iedereen toe vanaf zijn geboorte. Een voorrecht daarentegen is altijd voorwaardelijk; het is onderworpen aan degenen die beslissen. En hierin schuilt het grootste gevaar: zodra vrijheid een voorrecht wordt, houdt het op vrijheid te zijn.
Solidariteit
Ik merk dat ik steeds vaker denk dat vrijheid zich manifesteert in de eenvoudigste dingen. Het is het vermogen om te zeggen wat je denkt, om van je geliefde te houden, om je eigen pad te kiezen zonder angst voor straf. Dat is de ware adem van vrijheid. En wanneer iemand deze adem wordt ontnomen, verdwijnt vrijheid ook voor ons allemaal, zelfs als we dat niet meteen merken.
Vrijheid is een recht. Maar het is kwetsbaar; het vraagt onze aandacht en zorg. En misschien nog wel het belangrijkste: het vraagt onze solidariteit. Want vrijheid is ondeelbaar.
Ik zie miljoenen zorgzame harten die dag in dag uit een moeilijke strijd voeren, in een poging om mensen te bereiken die denken dat ‘vrij zijn’ een luxe is die niet voor iedereen is weggelegd. En zolang zij bestaan, geloof ik dat deze wereld nog een kans heeft.
Artyom verliet deze wereld op 20 september 2025, vervolgd en verstoten…, rust in vrede.